Gemi yükleme ve tahliye gözetimi, liman operasyonu boyunca yükün miktarını, durumunu ve elleçleme şeklini bağımsız olarak izleyip kayıt altına alan hizmettir. Amaç; olası hasar, eksik ya da gecikme anlaşmazlıklarında taraflara tarafsız ve belgeli bir kayıt sunmaktır.
Gemi Yükleme ve Tahliye Gözetimi nedir?
Yükleme ve tahliye gözetimi; geminin limana gelişinden operasyonun bitimine kadar yükle ilgili tüm aşamaların yerinde izlenmesidir. Gözetmen, ambarların yüklemeye uygunluğunu, yükün gemiye veya rıhtıma hangi koşullarda aktarıldığını, hava ve ekipman kaynaklı duraklamaları ve gözlemlenen hasarları kayıt altına alır.
Yükleme limanında odak, yükün gemiye hangi durumda teslim edildiği ve ambarların bu yük için uygun olup olmadığıdır. Tahliye limanında ise yükün gemiden hangi durumda çıktığı, ambar içinde ıslanma, kızışma, kontaminasyon veya istif kaynaklı hasar bulunup bulunmadığı ve teslimin hangi koşullarda gerçekleştiği izlenir.
Gözetim; dökme yük, çelik ürünleri, torbalı yük, proje yükü ve genel kargo gibi farklı yük türlerinde uygulanabilir. Yük türüne göre dikkat edilen noktalar değişir; örneğin dökme yükte ambar temizliği ve yağmur molaları, çelik ürünlerinde ise ıslanma, pas ve elleçleme kaynaklı ezilmeler öne çıkar.
Elde edilen kayıtlar; yük sahibi, alıcı, armatör, kiracı ya da sigortacı arasında ortaya çıkabilecek miktar, hasar ve süre anlaşmazlıklarında başvurulan bağımsız bir referans oluşturur. Gözetimin hangi aşamaları kapsayacağı teklif aşamasında netleşir.
Neden önemlidir?
Deniz taşımacılığında yükle ilgili taleplerin büyük bölümü, hasarın veya eksikliğin hangi aşamada oluştuğunun ispatına dayanır. Operasyon sırasında tutulan tarafsız kayıtlar, hasarın yükleme öncesinden mi, elleçleme sırasında mı yoksa yolculuk boyunca mı meydana geldiğinin ayrıştırılmasına yardımcı olur.
Yağmur, ekipman arızası, yük bekleme veya terminal kaynaklı duraklamaların saatleriyle kaydı; demuraj ve laytime hesaplarında, statement of facts belgesinin doğruluğunun teyidinde taraflara somut veri sağlar.
Operasyon sırasında fark edilen bir uygunsuzluğun anında bildirilmesi, sorunun büyümeden ilgili taraflarca ele alınmasına imkân tanır. Bu sayede sonradan yaşanabilecek uzun ve maliyetli anlaşmazlıkların önü kesilebilir.
Kimler için?
- Yükün gemiye eksiksiz ve hasarsız aktarıldığını belgelemek isteyen yük sahipleri ve ihracatçılar
- Tahliyede yükün durumunu teslim almadan önce tespit ettirmek isteyen alıcı ve ithalatçılar
- Operasyonun bağımsız bir gözle izlenmesini talep eden armatör, kiracı ve acenteler
- Hasar ya da eksik iddialarında belgeye ihtiyaç duyan sigorta ve P&I tarafları
- Akreditif veya satış sözleşmesi gereği bağımsız gözetim raporu sunması gereken ticaret firmaları
Hizmet kapsamı
- Yükleme öncesi ambar ve güverte uygunluk kontrolü (temizlik, kuruluk, koku, kapak durumu)
- Ambar kapaklarının ve conta bölgelerinin görsel kontrolü
- Yükün elleçleme yöntemi ve kullanılan ekipmanın gözlemlenmesi
- Yükleme / tahliye sırasında görülen hasar, ıslanma ve kontaminasyonun kaydı
- Hava koşulu, ekipman arızası ve diğer duraklamaların başlangıç–bitiş saatleriyle kaydı
- Ambar bazında yükleme veya tahliye ilerleyişinin izlenmesi
- Operasyon sonunda yükün istif ve son durum gözlemi
- Operasyon boyunca tarihli ve açıklamalı fotoğraf kaydı
Kesin kapsam, operasyonun niteliğine göre teklif aşamasında belirlenir.
Kritik kontrol noktaları
- 01Ambar uygunluğu
- Ambarlarda önceki yükten kalan artık, nem, koku, pas pulu veya açık delik olup olmadığı yükleme başlamadan kontrol edilir; uygun olmayan ambar ilgili taraflara bildirilir.
- 02Yükün görünür durumu
- Yükün rengi, nemi, ambalaj bütünlüğü ve yabancı madde içerip içermediği operasyon boyunca izlenir; şüpheli partiler fotoğrafla kayıt altına alınır.
- 03Elleçleme şekli
- Kepçe, sapan, forklift veya konveyör gibi ekipmanın yüke zarar verecek şekilde kullanılıp kullanılmadığı gözlenir; düşme, çarpma ve sürtünme kaynaklı hasarlar not edilir.
- 04Yağış ve hava koşulları
- Yağışa duyarlı yüklerde yağmur başladığında ambar kapaklarının zamanında kapatılıp kapatılmadığı ve yükün ıslanıp ıslanmadığı kayıt altına alınır.
- 05Zaman kayıtları
- Operasyonun başlama, duraklama ve bitiş saatleri nedenleriyle birlikte tutulur; bu kayıtlar statement of facts ile karşılaştırılabilir.
Süreç nasıl işler?
- 01
Talep ve kapsam
Gemi adı, liman, tahmini varış (ETA), yük cinsi ve talep eden tarafın beklentisi alınır; gözetim kapsamı ve rapor içeriği netleştirilir.
- 02
Ön kontrol
Operasyon başlamadan ambarlar, kapaklar ve elleçleme ekipmanı gözlemlenir; uygunsuzluklar ilgili taraflara bildirilir.
- 03
Operasyon takibi
Yükleme veya tahliye süresince yükün durumu, elleçleme şekli ve duraklamalar kesintisiz kayıt altına alınır; önemli gelişmeler talep eden tarafa aktarılır.
- 04
Son durum gözlemi
Operasyon tamamlandığında ambarların son durumu, istif şekli ve varsa rıhtımda kalan yük gözlemlenir.
- 05
Kapanış ve raporlama
Gözlemler, fotoğraflar ve zaman kayıtları talep edilen formatta rapora dönüştürülerek iletilir.
Sizden istenen bilgiler
- Gemi adı ve IMO numarası
- Liman / terminal ve tahmini varış zamanı
- Yükün cinsi, miktarı ve ambalaj şekli
- Talep eden taraf ve raporun iletileceği kişiler
- Varsa özel talimatlar (ör. charter party şartları, akreditif koşulları, alıcı talepleri)
Raporlama
- Operasyon gözetim raporu
- Tarihli fotoğraf ekleri
- Duraklama ve zaman kayıtları
- Tespit edilen hasar ve uygunsuzlukların listesi
Rapor içeriği ve formatı talebinize göre belirlenir.
Terimler
- Statement of Facts (SOF)
- Geminin limana varışından kalkışına kadar operasyonla ilgili olayların ve saatlerin kronolojik olarak kaydedildiği belgedir; laytime ve demuraj hesaplarında esas alınır.
- Laytime
- Charter party'de yükleme veya tahliye için taraflara tanınan süredir. Bu sürenin aşılması demuraj, erken bitirilmesi ise sözleşmeye göre despatch doğurabilir.
- Ambar uygunluk kontrolü
- Ambarların yüklenecek yük için temiz, kuru, kokusuz ve yapısal olarak uygun olup olmadığının yükleme öncesinde gözle kontrol edilmesidir.
- Kontaminasyon
- Yükün önceki yük artıkları, yabancı madde, yağ veya başka bir yükle karışarak niteliğinin bozulmasıdır.
Sık sorulan sorular
Gözetim hizmeti yükleme mi tahliye mi için verilir?
Her ikisi için de verilir. Yükleme limanında yükün gemiye nasıl aktarıldığı, tahliye limanında ise gemiden nasıl çıktığı ve teslim anındaki durumu kayıt altına alınır.
Gözetmen operasyona müdahale eder mi?
Gözetmenin görevi bağımsız gözlem ve kayıttır. Gözlenen riskler ve uygunsuzluklar ilgili taraflara derhal bildirilir; operasyonla ilgili kararlar yetkili taraflarda kalır.
Ambar uygun bulunmazsa ne olur?
Gözetmen tespitini fotoğraflarla kayıt altına alır ve talep eden tarafa ile gemi yetkililerine bildirir. Ambarın yeniden temizlenmesi veya yüklemenin ertelenmesi gibi kararlar taraflarca verilir.
Gözetim raporu laytime veya demuraj anlaşmazlıklarında kullanılabilir mi?
Raporda yer alan duraklama ve zaman kayıtları, statement of facts ile karşılaştırma yapılması için bağımsız bir veri kaynağıdır. Raporun bir uyuşmazlıkta nasıl değerlendirileceği ise sözleşmeye ve tarafların tutumuna bağlıdır.
Yükleme gözetimi miktar tespitini de kapsar mı?
Gözetim yükün durumunu ve elleçlemesini kayıt altına alır. Ağırlık tespiti için draft survey, adetli yüklerde sayım için puantör hizmeti ayrıca veya birlikte talep edilebilir.
Rapor ne zaman teslim edilir?
Teslim süresi operasyonun süresine ve talep edilen rapor kapsamına göre değişir; teklif aşamasında birlikte belirlenir.