Mate's receipt, gemi zabitinin (genellikle birinci zabitin) yükü teslim aldığını ve gözlemlediği görünür durumunu belirten alındı belgesidir. Bu belgeye düşülen notlar, çoğu zaman konşimentoya şerh olarak aktarılır. Şerh içermeyen konşimento temiz (clean), yükün kusurlu göründüğünü belirten konşimento ise şerhli (claused) olarak adlandırılır ve bu fark ticari açıdan önemli sonuçlar doğurabilir.
Mate's receipt hangi amaçla düzenlenir?
Mate's receipt, yükün gemiye fiilen alındığını gösteren ilk belgedir. Yükleme tamamlandığında gemi zabiti, teslim aldığı miktarı ve yükün görünür durumunu bu belgeye yazar. Konşimento çoğu durumda bu belgeye dayanılarak hazırlanır.
Gemi, yükü teslim aldığı görünür durumda teslim etmekle yükümlü kabul edildiğinden, zabitin yükleme sırasında gördüğü kusurları kayda geçirmesi taşıyan açısından doğal bir korunma yoludur.
Konşimentoya hangi tür şerhler düşülür?
Şerhler yük türüne göre değişir ve genellikle yükün görünür durumuyla ilgilidir. Sahada en sık karşılaşılan örnekler şunlardır:
Şerhin ifadesi mümkün olduğunca somut olmalıdır. Hangi birimlerin, kaç adet veya hangi ambarda etkilendiğinin belirtilmesi, şerhin tüm partiye yayılmasını önler ve taraflar arasında daha az tartışmaya yol açar.
- Çelik ürünlerinde kısmi veya yaygın pas, yükleme öncesi ıslanma
- Bobin ve levhalarda kenar hasarı, ezilme veya bükülme
- Torbalı yükte yırtık, yeniden dikilmiş veya lekeli torbalar
- Ambalajlı yükte hasarlı sandık, kırık palet veya eksik ambalaj
- Dökme yükte yükleme sırasında yağmur yağması veya yükün ıslak görünmesi
- Miktarın gemi tarafından doğrulanamadığını belirten notlar
Temiz ve şerhli konşimento arasındaki fark neden önemlidir?
Akreditifli satışlarda bankalar genellikle temiz ve yüklendi (clean on board) konşimento arar. Şerhli bir konşimento, satıcının ödeme almasını zorlaştırabilir veya geciktirebilir. Alıcı açısından ise şerh, yükün teslim alındığında zaten kusurlu olduğuna işaret eder.
Öte yandan gerçekte var olan bir kusuru şerhe yazmamak taşıyanı risk altına sokar. Sektörde temiz konşimento karşılığında tazmin mektubu (letter of indemnity) alınması gibi uygulamalar görülse de bu yolun P&I sigortası teminatını etkileyebileceği bilinmektedir; bu tür kararlar mutlaka tarafların kendi hukuki danışmanlarıyla değerlendirilmelidir.
Şerh anlaşmazlıkları genellikle nasıl ortaya çıkar?
Anlaşmazlıklar çoğunlukla şerhin ifadesi üzerinde çıkar. Yük sahibi, birkaç birimde görülen yüzey pasının tüm partiyi kapsayan genel bir ifadeyle yazılmasından şikâyet edebilir; gemi ise kusurun yaygın olduğunu savunabilir.
Bu noktada belirleyici olan, kusurun hangi birimlerde, hangi ölçüde ve ne zaman gözlendiğine dair somut kayıttır. Birim numarası veya ambar bazında tutulmuş, tarihli fotoğraflarla desteklenmiş gözlemler, şerhin kapsamının makul bir şekilde belirlenmesine yardımcı olur.
Miktara ilişkin notlar da ayrı bir tartışma alanıdır. Dökme yükte konşimento miktarı çoğu zaman sahil kantarı veya draft survey sonucuna dayanır; gemi bu miktarı doğrulayamıyorsa ağırlık bilinmiyor anlamına gelen ifadeler ekleyebilir. Gemi ve sahil rakamları arasındaki farkın kayda geçirilmesi, tahliyede ortaya çıkabilecek eksik iddialarında önem kazanır.
Yükleme sırasında şerh riski nasıl azaltılabilir?
Şerh riskini tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir, ancak kusurlu yükün gemiye ulaşmadan ayrılması ve kayıtların düzenli tutulması riski önemli ölçüde azaltır.
- Yükleme öncesi rıhtım veya antrepoda yük durumunun kontrol edilmesi
- Hasarlı birimlerin ayrılarak yükleme dışı bırakılması veya değiştirilmesi
- Yağışa duyarlı yüklerde yağmur başladığında ambarların zamanında kapatılması
- Gemi zabitiyle gözlemlerin operasyon sırasında karşılıklı paylaşılması
- Kusurlu birimlerin numara ve konumlarıyla fotoğraflanması
Çelik ürünlerinde pas ve ıslanma şerhleri neden ayrı önem taşır?
Çelik ürünleri açık stok sahalarında beklediği için yüzeyde bir miktar atmosferik pas oluşması olağandır. Tartışma genellikle bu olağan pasın, yükün ıslanmasından kaynaklanan veya ürünün kullanımını etkileyebilecek pastan nasıl ayrılacağı konusunda çıkar. Bu nedenle şerhlerde partly rusty, rust spots veya wet before shipment gibi farklı ifadeler kullanılır.
Islanmanın tatlı sudan mı yoksa deniz suyundan mı kaynaklandığını anlamak için sahada gümüş nitrat testi sıkça kullanılır; test, yüzeyde klorür bulunup bulunmadığına dair bir ön gösterge verir. Yükleme öncesinde yapılan bu tür gözlemler, tahliyede çıkabilecek ıslanma tartışmalarında yükleme anındaki durumu göstermeye yardımcı olur.
Bağımsız gözetmen şerh sürecinde ne yapar?
Gözetmen şerh yazmaz ve konşimentoyu düzenlemez; bu yetki taşıyana aittir. Gözetmenin rolü, yükün görünür durumunu bağımsız olarak gözlemleyip kaydetmek ve bu kayıtları talep eden tarafa sunmaktır. Böylece şerhin kapsamı tartışıldığında taraflar somut bir referansa başvurabilir.
Karan Gözetim, Gemlik merkezli olarak yükleme ve tahliye gözetimi hizmeti verir; yük durumu kayıtlarının ayrıntısı teklif aşamasında netleşir.
Sık sorulan sorular
Mate's receipt ile konşimento arasındaki fark nedir?
Mate's receipt, gemi zabitinin yükü teslim aldığını gösteren bir alındıdır. Konşimento ise taşıma sözleşmesinin kanıtı, yükün alındı belgesi ve çoğu durumda devredilebilir bir mülkiyet belgesidir. Konşimento genellikle mate's receipt'e dayanılarak düzenlenir.
Said to contain ifadesi bir şerh midir?
Said to contain veya shipper's load and count gibi ifadeler, taşıyanın içeriği kendisinin doğrulamadığını belirtir. Bunlar yükün kusurlu olduğunu söylemediği için genellikle klasik anlamda bir durum şerhi olarak görülmez; ancak yorumlanmaları duruma göre değişebilir.
Şerh düşüldükten sonra kaldırılabilir mi?
Kusurlu birimler değiştirilir veya kusur giderilirse taraflar şerhin yeniden değerlendirilmesini talep edebilir. Ancak nihai karar konşimentoyu düzenleyen taşıyana aittir.
Konular
- konşimento şerhi nedir
- mate's receipt nedir
- temiz konşimento
- şerhli konşimento
- clean bill of lading
- konşimento kayıtları
- yük durumu şerhi