Notice of Readiness (NOR) Nedir? Laytime Ne Zaman Başlar?

Sefer çarterlerinde geminin limanda geçirdiği süre, taraflar arasında doğrudan para anlamına gelir. Charter party, yükleme ve tahliye için belirli bir süre (laytime) tanır; bu süre aşıldığında kiracı armatöre demuraj öder, bazı sözleşmelerde süre erken tamamlanırsa armatör kiracıya despatch öder.

Bu hesabın başlangıç noktası çoğu zaman NOR'dur. Bu nedenle NOR'un ne zaman, hangi koşullarda ve kime verildiği, ilerideki laytime hesabını doğrudan etkiler. Her sözleşmenin kendi hükümleri bulunduğundan, burada anlatılanlar genel kavramlardır; somut bir durumda her zaman charter party esas alınmalıdır.

Genel kabul gören yaklaşıma göre NOR'un geçerli olabilmesi için birkaç temel koşulun bir arada bulunması gerekir. Bu koşullardan biri eksikse NOR geçersiz sayılabilir ve laytime başlamayabilir.

Sıkça aranan koşullar şunlardır:

Geminin "varmış" sayılacağı yer, charter party'nin türüne göre değişir. Rıhtım çarterinde (berth charter) gemi ancak belirlenen rıhtıma ulaştığında varmış sayılır; rıhtım boşalana kadar beklenen süre kural olarak armatörün riskindedir. Liman çarterinde (port charter) ise geminin liman sınırları içinde, kiracının kullanımına hazır bir noktaya ulaşması yeterli olabilir.

Taraflar bu riski yeniden dağıtmak için sözleşmeye özel ifadeler ekler. Sık karşılaşılan kısaltmalar şunlardır:

Laytime'ın başlangıcı charter party'deki hükme bağlıdır. Birçok sözleşmede NOR verildikten sonra belirli bir bekleme süresi (notice time) öngörülür ve laytime bu süre dolduğunda işlemeye başlar. Örneğin GENCON formunun yaygın kullanılan sürümünde, NOR'un öğleden önce veya sonra verilmesine göre laytime'ın başlayacağı saat ayrıca düzenlenmiştir.

Sözleşmeye eklenen özel maddeler bu kuralları değiştirebilir. Bazı sözleşmelerde operasyon notice time dolmadan başlarsa sürenin fiilen çalışmaya başlandığı andan itibaren işleyeceği öngörülür. Bu yüzden laytime başlangıcı, standart form ve ek maddeler birlikte okunarak belirlenmelidir.

Laytime hesabı, hangi günlerin ve saatlerin sayılacağını belirleyen kısaltmalarla yürür. SHINC, pazar ve resmi tatiller dahil tüm günlerin sayılacağını; SHEX ise pazar ve tatillerin hariç tutulacağını ifade eder. Weather working day (WWD) kavramında, hava koşulları nedeniyle çalışılamayan süreler hesaba katılmaz.

Laytime aşıldığında demuraj işlemeye başlar ve genellikle günlük bir oran üzerinden, gün kesirleri dahil hesaplanır. Despatch oranı da sözleşmeyle belirlenir; uygulamada çoğu zaman demuraj oranının bir kesri olarak, örneğin yarısı şeklinde kararlaştırıldığı görülür. "Bir kez demuraja giren gemi demurajda kalır" şeklinde bilinen ilke de sözleşmede aksi öngörülmedikçe sıkça uygulanır.

Geçersiz bir NOR, laytime'ın hiç başlamaması veya beklenenden geç başlaması sonucunu doğurabilir. Bu da armatör açısından beklenen demuraj alacağının azalması ya da tamamen ortadan kalkması anlamına gelebilir. Uygulamada bu riski azaltmak için kaptanlar NOR'u koşullar değiştikçe yeniden verebilir veya "önceki bildirimlere halel getirmeksizin" ifadesiyle ek bir NOR sunabilir.

NOR'un kiracı tarafından kayıtsız şartsız kabul edilmesi, kusurlu bir NOR'un sonuçlarını değiştirebilir mi sorusu, hukuk sistemlerine ve somut olaya göre farklı değerlendirilmiştir. Bu nedenle NOR ve laytime konusunda bir uyuşmazlık doğduğunda, değerlendirmenin charter party metni üzerinden ve hukuk danışmanlarıyla birlikte yapılması gerekir.

NOR'u veren taraf kaptandır; port captain ise temsil ettiği taraf adına sürecin doğru kayıt altına alınmasına destek olur. Geminin varış saatini, demirleme ve yanaşma zamanlarını, ambarların hazır olup olmadığını ve NOR'un verildiği ve kabul edildiği anları bağımsız olarak not eder.

Bu kayıtlar, operasyon sonunda statement of facts ve laytime hesabı ile karşılaştırma yapılabilmesini sağlar. Karan Gözetim, Gemlik merkezli port captain hizmeti kapsamında bu tür zaman kayıtlarını tutabilir; kapsam teklif aşamasında netleşir.